Sector
  • Vmbo bovenbouw
Vakgebied
  • Techniek N&T
Leerplankundig thema
  • Examenprogramma
  • Handreiking
  • Schoolexamen

Beoordelen van competenties

9-11-2017

Rubrics zijn geschikt om de voortgang van de competenties te beoordelen op kwaliteit.

Een rubric is een analytische beoordelingsschaal en zegt meer dan slechts een enkel cijfer.. In een analytische beoordelingsschaal staan in leerlingentaal vier niveaus geformuleerd (A is het gewenste eind-niveau en D is het beginnersniveau) waar desgewenst punten aan toegekend kunnen worden. Als voorbeeld hebben we de competenties Formuleren en rapporteren uitgewerkt.


Formuleren en rapporteren

  • Je formuleert de rapportage/ de overdracht/ de handeling op logische gestructureerde wijze.
  • Je verzorgt een volledige en nauwkeurige rapportage of verantwoording.

Voor de competentie Formuleren en rapporteren zijn de twee gedragsindicatoren individueel beschreven in de vier niveaus (A t/m D). Als voorbeeld is de ontwikkeling hier met kleuren zichtbaar weergegeven, waarbij:

  • Rood overeenkomt met het minimale niveau (niveau D)
  • Oranje overeenkomt met het basisniveau (niveau C)
  • Geel overeenkomt met het gevorderde niveau (niveau B)
  • Groen overeenkomt met het expertniveau (niveau A = het meest gewenste niveau)

Zo is het mogelijk de ontwikkeling per opdracht en per competentie te scoren.

Tabel TenT.jpgDe gedachte achter de niveau indeling is dat leerlingen zichzelf pas kunnen inschatten wanneer zij weten wat beginners gedrag (D) en expert gedrag (A) is. Een goede schaalverdeling maakt leerlingen duidelijk wat goed gaat en wat minder goed gaat. De eisen ten aanzien van kennis, houding en vaardigheden zijn binnen de niveaus in leerlingentaal neergezet.

De rubrics van de 15 T&T competenties zijn voorbeeldmatig uitgewerkt. Bij een aantal van de competenties zijn voorbeelden opgenomen van apart omschreven gedragsindicatoren. In het voorbeeld van Formuleren en rapporteren zijn dat er dus twee. Op deze manier wordt elke gedragsindicator afzonderlijk beoordeeld. Het accent ligt dan volledig op de ontwikkeling van de onderscheiden kennis, vaardigheden en houdingen per gedragsindicator.

Er kan door de school ook gekozen worden om het accent meer op de gehele competentie te leggen en niet per aparte gedragsindicator. Bij een aantal competenties zijn de verschillende gedragsindicatoren dan ook samengevoegd in één omschrijving.  

Overzichten, zoals in het onderstaande voorbeeld, geven leerlingen en begeleider inzicht in de ontwikkeling ten tijde van bijvoorbeeld een portfolio- of voortgangsgesprek. De letters A t/m V in de bovenste rij geven de 15 T&T-competenties aan. De tabel geeft een voorbeeld van een score na alle acht opdrachten.

afbeelding rubrics afbeelding 2 overzicht 8 opdrachten.png 

Het is niet nodig alle competenties per opdracht aan te bieden en te laten scoren. Het overzicht geeft langs de verticale lijn de ontwikkeling over de verschillende opdrachten aan.

Na de eerste opdracht kunnen leerling en begeleider aangeven welke competenties in de volgende opdracht meer aandacht krijgen. Leerlingen kunnen zich zo steeds concentreren op enkele competenties. Het is wel wenselijk om de competenties in meerdere opdrachten aan te bieden. Zo is in dit voorbeeld competentie S (kwaliteit leveren) maar een keer (opdracht 7) gescoord en is te weinig aangeboden in de opdrachten.

Wat opvalt is dat bij de eindopdracht alle competenties zijn beoordeeld. Niet alle competenties zijn daarbij 'groen' gekleurd: hebben niet het 'hoogste' niveau bereikt. Dat is ook niet nodig. Voor andere vakken hoeft een leerling ook niet de hoogste score te behalen. De school legt zelf de criteria in het PTA vast.

Scholen die de procesontwikkeling met behulp van deze formatieve methode om willen zetten in een cijfer kunnen de kleuren vervangen door een cijfer bijv. variërend van 1 t/m 4. Het A-niveau staat levert de leerling 4 punten op, terwijl het D-niveau 1 punt oplevert. Ook een letter aanduiding (A t/D) kan gebruikt worden in het bovenstaande overzicht.

Omdat er ook voor het vak Technologie en toepassing uiteindelijk een cijfer op de cijferlijst opgenomen moet worden, is in het format een mogelijkheid opgenomen om de formatieve beoordeling om te zetten in een cijfer.