Sector
  • Vmbo bovenbouw
Vakgebied
  • Techniek N&T
Leerplankundig thema
  • Examenprogramma
  • Handreiking
  • Schoolexamen

A6 Omgaan met druk, tegenslag en kritiek

27-9-2018

​​​EINDTE​RM

De kandidaat kan met druk en tegenslag omgaan en constructief omgaan met kritiek.​

Type​​ring

Werken aan opdrachten gaat meestal niet van een leien dakje. Niet op school en niet in het bedrijfsleven. Druk, tegenslag en kritiek kunnen leiden tot stress wat zich weer kan uiten in lichamelijke en psychische klachten​. Omgaan met zaken ​​​die anders lopen dan je verwacht en de stress die dat oplevert is belangrijk in veel beroepen.
Bij omgaan met tegenslag e.d. zijn de zogenoemde executieve functies ​​van belang, dat zijn al die regelfuncties van de hersenen die essentieel zijn voor het realiseren van doelgericht en aangepast gedrag. ​​

Druk kan komen van de opdrachtgever (het moet beter of sneller), docent (werk eens wat netter) of van teamgenoten (heb je dat nu nog niet gedaan?). Dat kan tot irritaties, frustraties en onnauwkeurigheden leiden en het is zaak om dat binnen de perken te houden.

Tegenslag kan vele vormen hebben. Het gekozen ontwerp blijkt niet te voldoen, de materialen zijn te zwak of te duur, een teamgenoot wordt ziek of haakt af of in de persoonlijke sfeer gaat er iets mis.
En kritiek kan terecht en onterecht zijn, of in ieder geval onterecht lijken. Kritiek kan ook op veel dingen betrekking hebben: je manier van (samen)werken, je vaardigheden en kennis, je ideeën en suggesties. En constructief omgaan met kritiek betekent dat deze soms onwelkome feedback zou moeten leiden tot verbetering van gedrag, proces en/of product. Dat vraagt nogal wat van de ontvanger.

Hoe leerlingen omgaan met druk, tegenslag en kritiek heeft direct invloed op de samenwerking met medeleerlingen. Het is dan ook op te vatten als een aspect van samenwerken (eindterm B4.1).

Uitw​e​​rking

Is omgaan met druk, tegenslag, kritiek en stress te leren? Als je internet wilt geloven zeker. Diverse sites geven tips voor het signaleren van ongezonde stress en het omgaan met werkdruk. Er wordt bijvoorbeeld in verschillende beroepsopleidingen aandacht aan besteed (voorbeeld).
Ook voor het omgaan met kritiek zijn er online cursussen te vinden waarin zinvolle aandachtspunten te vinden zijn (bijvoorbeeld leren.nl en soChicken.nl).

Druk, tegenslag en kritiek worden vaak veroorzaakt door dilemma's, bijvoorbeeld met betrekking tot tijd, geld, kwaliteit. In opdrachten kunnen dergelijke dilemma's ingebouwd worden: er moeten prioriteiten worden gesteld of binnen een (te) krap budget gewerkt. Zo wordt stress bijna onvermijdelijk.
Aandacht voor het omgaan met druk, tegenslag en kritiek kan ook elders in het onderwijsproces ingepland worden, bijvoorbeeld bij lessen over samenwerken. Het kan ook ​ad hoc​ gegeven worden, als de situatie erom vraagt. Het laatste is soms effectiever omdat de urgentie er is. Het risico is dan echter dat er alleen op de concrete aanleiding ingegaan wordt en er geen algemene lessen uit getrokken worden. De docent in de rol van coach kan dat uiteraard ook in de gaten houden en zorgen dat dat toch gebeurt. 

Omgaan met tegenslag en kritiek kan uiteraard ook uitmonden in het aanpassen van het proces en de werkwijze van het team.

Apart aandachtspunt is de ingebouwde feedback die leerlingen elkaar geven. Daarover kunnen bij de projectopzet afspraken gemaakt worden. Ook voor goede formatieve evaluatie is feedback ​door medeleerlingen essentieel.

Beoordeling

​Hoe goed leerlingen kunnen omgaan met druk, tegenslag en kritiek kan meegenomen worden in de beoordeling, bijvoorbeeld als onderdeel van samenwerken of bij de beoordeling van het gehele werken aan de opdracht (procesbeoordeling​).