Sector
  • Havo bovenbouw
  • Vwo bovenbouw
Vakgebied
  • Scheikunde
Leerplankundig thema
  • Schoolexamen
  • Handreiking

Voldoet de kwaliteit van uw schoolexamen?

18-9-2015

In de huidige lespraktijk wordt bij schoolexamens veel gebruikgemaakt van vragen uit centrale examens van voorgaande jaren. Dit heeft natuurlijk de functie om leerlingen voor te bereiden op het maken van een centraal examen, maar dat is niet de doelstelling van het programma voor het schoolexamen.

Het schoolexamen biedt uitdrukkelijk ruimte om door middel van andere vormen van toetsing en afsluiting gedifferentieerder dan met schriftelijke toetsen te beoordelen welke kennis en vaardigheden leerlingen hebben verworven en of zij die op verschillende niveaus kunnen hanteren. Ook voor het gedeelte van het programma voor het centraal examen, dat in het schoolexamen is opgenomen, kan de school kiezen voor een efficiënt en kort toetstraject als voorbereiding op het centraal examen (examentraining).

Voor kwaliteitsborging van het examen kan men globaal drie methoden onderscheiden:

  • kwaliteitsborging via intercollegiale consultatie, zowel binnen de school als tussen scholen;
  • kwaliteitsborging via externe visitaties en beoordeling;
  • kwaliteitsborging via regulier inspectietoezicht.

Hieronder zal vooral worden ingegaan op de eerste methode. Docenten maken zich vaak zorgen over de kwaliteit van hun schoolexamens. Als mogelijkheden van kwaliteitsbepaling via intercollegiale consultatie binnen een school kunnen worden genoemd:

  • vergelijken van de gemiddelde score van het schoolexamen met andere natuurwetenschappelijke profielvakken;
  • vergelijken van de eigen schoolexamencijfers met de van de landelijk gemiddelde cijfers;
  • sectiebrede ontwikkeling van toetsen en praktische opdrachten.

Verder kunnen de volgende criteria worden gebruikt in de bepaling van de kwaliteit van het schoolexamen.

  • Voldoet het schoolexamen aan de eisen van het examenprogramma?
  • Houdt het schoolexamen rekening met leerdoelen die in meerdere modules terugkomen?
  • Heeft het schoolexamen voldoende niveau in kennis en vaardigheden?
  • Selecteert het schoolexamen leerlingen op de juiste wijze?
  • Sluit het schoolexamen inhoudelijk en didactisch aan bij het geboden onderwijs?
  • Sluit het schoolexamen inhoudelijk en organisatorisch aan bij dat van verwante vakken?
  • Levert het schoolexamen geen onevenredig grote taakbelasting op?

Er zijn door diverse instanties instrumenten ontwikkeld waarmee de kwaliteit van de schoolexamens getoetst kunnen worden:

  • Cito: Kwaliteitsmonitor schoolexamens: online scan;
  • Voorbeelden van nieuwe vormen van toetsing in het SE zijn ook te vinden in het materiaal dat Cito in de afgelopen jaren met hulp van onder meer de pilotscholen heeft ontwikkeld. Zowel voor havo als vwo zijn drie typen praktische opdrachten ontwikkeld. In de eerste plaats practicumtoetsen rond contexten uit het dagelijks leven: het beoordelen en vergelijken van reinigingsproducten en het beoordelen van claims op het gebied van voeding. Een tweede type opdracht is de webquest rond de gevolgen van een olieramp. Bij deze webquests gaat het om het vinden van antwoorden op chemisch inhoudelijke vragen, maar ook ecologie en economie spelen een rol. Bovendien worden communicatieve vaardigheden getoetst. De beoordeling vindt plaats met behulp van rubrieken. Als derde type praktische opdracht is er de chemische actualiteit. Voor zowel de docent als de leerling zijn er adviezen en hulpmiddelen voor het zelf ontwikkelen v​an opdrachten rond actualiteiten waarin de chemie een belangrijke rol speelt. Vooral voor vwo zijn ook schriftelijke opgaven ontwikkeld rond de contexten ondergrondse kolen­vergassing, siliconenkit en een nieuw materiaal om gassen te scheiden. Desgewenst kunnen de opgaven door de docent worden bewerkt om meer aan te sluiten bij de op de school te volgen methode.
  • VO-raad: Scan Kwaliteitszorg Schoolexamens VO: ook een handreiking voor verbetering van het bestaande kwaliteitszorgsysteem voor schoolexamens binnen de school.
  • Stuurgroep NLT: Kwaliteitsmonitor: het meten van de schooleigen kwaliteit van het vak NLT. Weliswaar bedoeld voor het vak NLT, maar wellicht ook toepasbaar op het scheikunde schoolexamen.

Naast zorg voor kwaliteit binnen school kan kwaliteitsborging plaatsvinden door vergelijking met toetsen van andere scholen. In regionale bijeenkomsten kan hierover uitwisseling plaatsvinden. Ook voor ontmoetingen met externe deskundigen zijn regionale bijeenkomsten zeer geschikt. Het is aan te bevelen voldoende prioriteit te geven aan bevordering van deskundigheid op het gebied van constructie en evaluatie van schoolexamens. Scholing in regionale netwerken heeft als grote voordeel dat docenten in intercollegiaal verband hun visie op examinering kunnen toetsen en verruimen.