Sector
  • Havo bovenbouw
  • Vwo bovenbouw
Vakgebied
  • Scheikunde
Leerplankundig thema
  • Schoolexamen
  • Handreiking

Handelingswerkwoorden

16-7-2015

​​​In de formulering van een eindterm geeft het handelingswerkwoord de relatieve moeilijkheidsgraad aan van een bijbehorende leerlingactiviteit ten opzichte van een andere activiteit. 

Deze  handelingswerkwoorden zijn ingedeeld in niveaus die corresponderen met twee andere indelingen. De driedeling in kolom 1 is gebaseerd op de PISA scientific competencies [i] (pp 137 e.v) en de indeling in de tweede en  derde kolom op de indeling gebruikt bij de voorbeeldleerlijnen scheikunde [ii], gebaseerd op en bewerkt naar Duit, Häussler & Prenzel [iii](2001).

Tabel 1                Gebruikte handelingswerkwoorden in de adviesexamenprogramma's scheikunde

TIMMS

Beheersings-

niveau

 

Beheersings-niveau

 

Chemische kennis

 

Handelingswerkwoorden

Weten

1

 

In chemische verschijnselen en bij waarnemingen chemische vakbegrippen benoemen en herkennen  en in deze situatie toelichten.

Benoemen

Herkennen

Toelichten

Experimenten uitvoeren

Toepassen2

Concepten en daaraan

gerelateerde vakbegrippen

kunnen gebruiken en beschrijven in een

standaardprobleemstelling.

 

Berekenen (eenvoudig)

Beschrijven

Aangeven

Classificeren

Gebruiken

3

Concepten en daaraan

gerelateerde vakbegrippen

met elkaar in verband brengen en daarmee een sluitende redenering geven.

 

Verklaren

Relateren aan

Verbanden leggen tussen

Berekenen (meer variabelen)

Redeneren over / met behulp van

Redeneren4

Analyseren van concepten en vakbegrippen bij een ontwerp van een product en voorstellen formuleren bij het maken van een aanpassing of een verbetering van een proces of een product.

 

Analyseren

Berekenen (complex)

Schatting geven

Grafisch voorstellen

Conclusies trekken

Voorstellen formuleren

5

Toepassen van concepten en vakbegrippen bij het doen van onderzoek in complexe probleem-stellingen en resultaten kritisch beoordelen en effecten van verbetervoorstellen beoordelen.

Voorspellingen doen

Beoordelen

Beargumenteren

In de adviesexamenprogramma's voor havo en vwo zijn de handelingswerkwoorden van elke eindterm weergegeven als in tabel 1 hierboven.

In de definitieve programma's zijn deze handelingswerkwoorden grotendeels overgenomen.

Het is daarbij van belang op te merken dat een hoger niveau altijd een lager niveau omvat. Zo is bijvoorbeeld eenvoudige berekeningen maken een activiteit op niveau 2, een berekening met meer variabelen een activiteit op niveau 3 en een complexe berekening een activiteit op niveau 4.

​i PISA 2009 Assessment Framework – Key competencies in reading, mathematics and science. OECD 2009

iii Driessen, H.P.W, van Dijk, P., en Seller, F.J. (2006) Ontwerp van een leerlijn en toetslijn nieuwe scheikunde. SLO. Stichting Leerplanontwikkeling, Enschede

​iii Duit, R., Häussler,P., & Prenzel, M. (2001). Schulleistungen im Bereich der naturwissenschaftlichen Buldung. In F.E. Weinert (Ed.) Leistungsmessungen in Schulen (pp 169-185). Weinheim, Basel: Beltz Verlag​