Sector
  • Havo bovenbouw
  • Vwo bovenbouw
Vakgebied
  • Natuurkunde
Leerplankundig thema
  • Handreiking
  • Schoolexamen
  • Examenprogramma
  • PTA

De inrichting van het PTA

1-12-2017

In het PTA zijn ten minste de volgende onderdelen opgenomen:

  • alle onderdelen van het examenprogramma die in het schoolexamen moeten worden getoetst;
  • de inhoud van de onderdelen van het schoolexamen;
  • de wijze van examinering (mondeling, schriftelijk, praktisch) van de verschillende onderdelen van het schoolexamen;
  • de mogelijkheden tot herkansing van de verschillende onderdelen van het schoolexamen;
  • de weging van de verschillende onderdelen van het schoolexamen;
  • het herexamen van het schoolexamen.

In het examenprogramma is de formulering als volgt:
Havo: "Het schoolexamen heeft betrekking op domein A en:

  • de domeinen en subdomeinen waarop het centraal examen geen betrekking heeft, te weten
    • de subdomeinen D2, I1, I2 en I3;
    • en een keuze van twee uit de subdomeinen B3, E2, F en G2; daarbij kan het bevoegd gezag    deze keuze maken, dan wel de keuze aan de kandidaat laten.
  • indien het bevoegd gezag daarvoor kiest: een of meer domeinen of subdomeinen waarop het centraal examen betrekking heeft;
  • indien het bevoegd gezag daarvoor kiest: andere vakonderdelen, die per kandidaat kunnen verschillen."

Vwo: “Het schoolexamen heeft betrekking op domein A en:

  • de domeinen en subdomeinen waarop het centraal examen geen betrekking heeft, te weten
    • de subdomeinen E1, I1, I2 en I3;
    • en een keuze van twee uit de subdomeinen E3, F2, G1 en G2; daarbij kan het bevoegd gezag deze keuze maken, dan wel de keuze aan de kandidaat laten.
  • indien het bevoegd gezag daarvoor kiest: een of meer domeinen of subdomeinen waarop het centraal examen betrekking heeft;
  • indien het bevoegd gezag daarvoor kiest: andere vakonderdelen, die per kandidaat kunnen verschillen.”

Er is dus de mogelijkheid voor de school om eigen onderdelen toe te voegen aan het programma en deze op te nemen in het schoolexamen. Deze onderdelen mogen zelfs van leerling tot leerling verschillen.
Voorafgaand aan het opstellen van een PTA voor het vak behoort het tot de verantwoordelijkheid van de vaksectie om zich goed te informeren over het formele karakter van het PTA.
De vaksectie moet zich ook een goed beeld vormen van de randvoorwaarden waarbinnen het vak op de eigen school wordt onderwezen.
Allereerst moet er duidelijkheid bestaan over de keuzes die de school als organisatie heeft gemaakt:

  • Hoe wordt de 480 slu voor natuurkunde in vwo verdeeld over het vierde, vijfde en zesde leerjaar?
  • Hoe wordt de 400 slu voor natuurkunde in havo verdeeld over het vierde en vijfde leerjaar?
  • Hoeveel lessen staan er voor het vak in de opeenvolgende schooljaren op het rooster?
  • Werkt de school met perioden? Is periodisering mogelijk/wenselijk?
  • Hoe is het schooljaar gestructureerd? Drie, vier of meer perioden?
  • Zijn er wel/geen lesvrije toetsweken?
  • Hoe is de herkansing van onderdelen van het schoolexamen schoolbreed geregeld?
  • Wanneer vindt die plaats?
  • Welke ruimte is er voor studiebegeleidingsuren, Z-uren en keuzewerktijd?
  • Hoe is de voortgangsrapportage geregeld? Hoeveel rapporten, wanneer?
  • Op welke gronden vindt bevordering naar een volgend schooljaar plaats?
  • Het aantal dagen lesuitval door schoolgebonden buitenschoolse activiteiten als werkweken, internationale uitwisseling, cultuurreizen, sporttoernooien, excursies.

Vervolgens: welke keuzes heeft de sectie gemaakt ten aanzien van:

  • practicumfaciliteiten en TOA-ondersteuning;
  • de verhouding tussen schoolexamenonderdelen en voortgangstoetsen;
  • de te gebruiken lesmethode en eventuele overige informatiebronnen;
  • de verhouding tussen de leerstof in het schoolboek en niet-methodegebonden lesmateriaal;
  • verlof voor eigen bijscholing, vergaderingen et cetera.

Vervolgens is het wenselijk dat er tussen de natuurwetenschappelijke vaksecties afspraken worden gemaakt over de afstemming van onder andere:

  • het toetsen van de natuurwetenschappelijke vaardigheden. Omdat natuurkunde geen verplicht profielvak meer is bij het profiel N&G, zullen deze afspraken per profiel gemaakt moeten worden;
  • de aard van de toetsen en praktische opdrachten;
  • de inhoud en inroostering van NLT;
  • de inhoud en wijze van toetsing van ANW;
  • vakoverstijgende onderdelen van het schoolprogramma;
  • koppeling met examenonderdelen van andere vakken.

Tevens is het in het belang van de leerlingen gewenst dat:

  • spreiding van schriftelijke toetsen en praktische opdrachten over het schooljaar geregeld wordt evenals;
  • het toetsen van de algemene vaardigheden uit domein A zoals taalvaardigheden, informatievaardigheden et cetera;
  • de organisatie van oriëntatie op studie en beroep en de rol van de vakken daarin.

Al deze factoren hebben invloed op de beslissing over:

  • de verdeling van de leerstof over de opeenvolgende jaren;
  • de voorbereiding op de schoolexamenonderdelen en het centraal examen;
  • het al of niet opnemen van voor het centraal examen aangewezen subdomeinen in het schoolexamen, het aantal en het moment van afname;
  • de invulling van de door de school te bepalen onderdelen van het programma en de wijze van examinering.

Leerstof die niet wordt beschreven in het PTA, mag geen onderdeel zijn van een schoolexamentoets.

Als de school kiest voor het opnemen van andere vakonderdelen, volstaat het om dat in het PTA te typeren als bijvoorbeeld ‘door de vaksectie te bepalen thema, actualiteitsopdracht, verbredingsopdracht of verdiepingsopdracht’. Het is niet aan te bevelen om in het PTA op te nemen ‘door leerling te bepalen thema’, ook al is de school voornemens om leerlingen de ruimte te geven eigen keuzes te maken. Het PTA is een wettelijke regeling en het zou niet zo moeten zijn dat ouders en/of leerlingen met het PTA in de hand de weg naar de rechter zoeken om wettelijk af te dwingen dat hun zoon of dochter een thema voor het schoolexamen kiest dat niet aan de criteria van de vaksectie/docent voldoet.

Een voorbeeld-PTA voor havo en vwo is opgenomen in de bronnen.

Een speciaal aandachtspunt verdient de weging van de toetsen.