Sector
  • Vwo bovenbouw
  • Havo bovenbouw
  • Gymnasium bovenbouw
Vakgebied
  • Biologie
Leerplankundig thema
  • Handreiking
  • Schoolexamen

Werkwoorden in de eindtermen

13-7-2015

​Eindtermen: benoemen – verklaren – beargumenteren

De eindtermen en de uitwerkingen ervan in syllabi en handreikingen bevatten altijd een inhouds- en een gedragscomponent. Het beoogde gedrag van de leerlingen wordt met een of meer werkwoorden aangegeven.

De drie hoofdcategorieën van handelingswerkwoorden in de eindtermen zijn benoemen, verklaren en beargumenteren, waarbij een hogere categorie ook de onderliggende insluit. Als je iets moet kunnen verklaren, moet je het dus ook kunnen benoemen.

Voorbeeld

Subdomein B3: Stofwisseling van het organisme (havo)
De kandidaat kan met behulp van de concepten orgaan, fotosynthese, ademhaling, vertering, uitscheiding en transport ten minste in contexten op het gebied van gezondheid en voedselproductie benoemen op welke wijze de stofwisseling van organismen verloopt en benoemen op welke wijze stoornissen daarin kunnen ontstaan en op welke wijze deze kunnen worden aangepakt.

​​Subdomein B3: Stofwisseling van het organisme (vwo)
De kandidaat kan met behulp van de concepten orgaan, fotosynthese, ademhaling, vertering, uitscheiding en transport ten minste in contexten op het gebied van gezondheid en voedselproductie verklaren op welke wijze de stofwisseling van organismen verloopt en beargumenteren op welke wijze stoornissen daarin kunnen ontstaan en op welke wijze deze kunnen worden aangepakt.

Dat er van havoleerlingen minder gevraagd wordt dan van vwo'ers blijkt in deze eindterm alleen uit de gebruikte werkwoorden.

Werkwoorden van hetzelfde niveau

In een toelichting in de syllabus worden veel meer werkwoorden genoemd en aan deze drie categorieën gekoppeld en gebruikt in de uitwerkingen.

BeheersingsniveauBijbehorende handelingswerkwoorden
BenoemenBenoemen, beschrijven/omschrijven wat; herkennen; weergeven
VerklarenVerklaren; beschrijven/omschrijven hoe; toelichten; uitleggen; verschillen (be)noemen; verbanden beschrijven; onderscheiden; afleiden; relaties beschrijven
Beargumenteren(Be)argumenteren; keuze maken; relaties leggen; redeneringen hanteren; hypothese opstellen; conclusie trekken
Voorbeeld

Als voorbeeld enkele uitwerkingen van deze eindterm uit de syllabus. Merk op dat de niveaus corresponderen met de eindterm zelf:

havo
B3.1.4. organen voor gaswisseling, opname en transport bij planten beschrijven;
B3.3.4. beschrijven op welke wijze opname, transport en afgifte van CO2 en O2 plaatsvindt en wat de rol van hemoglobine daarbij is;

vwo
B3.1.4. verschillen in gaswisseling, opname en transport bij prokaryoten, planten en dieren toelichten;
B3.3.4. uitleggen hoe opname, transport en afgifte van CO2 en O2 plaatsvindt en wat de rol van hemoglobine en myoglobine daarbij is;

Werkwoorden in toetsen

De handelingswerkwoorden uit de eindtermen en de uitwerkingen zijn ook te gebruiken in toetsopgaven. Let er bij het selecteren en m​aken van opgaven dan wel op dat het 'correcte' (= verwachte) antwoord strookt met dat beheersingsniveau. Met andere woorden: verwacht geen verklaring als je om een beschrijving vraagt.​​