Sector
  • Havo bovenbouw
Vakgebied
  • Biologie
Vakinhoud
  • Voortplanting
  • Reproductie en evolutie
Leerplankundig thema
  • Handreiking
  • Schoolexamen

Subdomein E3: Voortplanting van het organisme (havo)

12-5-2015

​​​EINDTERM

De kandidaat kan met behulp van het concept voortplanting ten minste in contexten op het gebied van gezondheid en voedselproductie verklaren op welke wijze de reproductie van eukaryoten en prokaryoten verloopt.​

Mogelijke contexten

Voedselproductie
Laboranten en analisten werken bij een vermeerderingsbedrijf in de sierbloementeelt aan het maken van weefselkweken van plantencellen, met het doel zo snel mogelijk te komen tot voldoende uitgangsmateriaal voor een nieuw bloemenras.

Gezondheid
Een paar met een kinderwens laat erfelijkheidstesten uitvoeren voordat ze besluiten tot in-vitrofertilisatie over te gaan. Doel hiervan is om, samen met een arts, te kunnen overleggen over de risico's op het krijgen van een kind met een aangeboren afwijking.

​​Mogelijke uitwerking van de eindterm

De kandidaat kan in contexten bijvoorbeeld:

  • verschillen beschrijven tussen geslachtelijke en ongeslachtelijke voortplanting en de relatie beschrijven met genetische variatie bij prokaryoten en eukaryoten;
  • bouw, vorming, ontwikkeling en functie beschrijven van geslachtscellen en van de zygote;
  • daarbij een relatie leggen met mitose en meiose voor de levenscyclus van de mens en voor de levenscyclus van planten;
  • bouw en werking van de voortplantingsorganen van de mens beschrijven en de rol van hormonen daarbij herkennen;
  • ethische en biologische argumenten onderscheiden met betrekking tot het ingrijpen in het voortplantingsproces van organismen om bevruchting te voorkomen/te bevorderen, kwaliteit/nuttig gebruik van nakomelingen te bevorderen, ziekten van organismen te voorkomen;
  • uitleggen dat bij plantenveredeling bij kruising nieuwe allelencombinaties ontstaan.

Mogelijke deelconcepten

Eencellig, meercellig, levenscyclus, geslachtelijke en ongeslachtelijke voortplanting, voortplantingsorganen van eukaryoten, geslachtscellen, mitose, meiose, haploïd, diploïd, bevruchting, eicel, zaadcel, follikel, gele lichaam, zygote, klievingsdeling, embryo, placenta, geslachtshormonen, FSH, LH, oestrogeen, progesteron, testosteron, menstruatiecyclus, anticonceptie, kunstmatige inseminatie, embryonale ontwikkeling, klonen, plantenveredeling, vruchtbeginsel, HCG.

​Relatie met andere subdomeinen

CE
B4 Hormonale regulatie
E4 Erfelijke eigenschap

SE
B1 Eiwitsynthese
C2 Zelforganisatie van het organisme
D3 Seksualiteit
E2 Levenscyclus van de cel

​​Suggesties voor lesmateriaal en achtergrondinformatie

  • Zorg: deze lessenserie wil leerlingen laten zien dat voortplanting bij de mens in een maatschappelijk kader plaatsvindt, dat dieren mede door hun gedrag aangepast zijn aan hun leefomgeving en dat die aanpassing bij mensen vergroot wordt door hun sociale organisatie.
  • Vrijen Virussen Voorbehoeden Voortplanten Veranderen: de lessenserie bestaat uit twee contexten over de persoonlijke leefwereld: relaties en kinderen (maken/krijgen), elk gevolgd door een onderdeel waarin typerend wetenschappelijk onderzoek wordt belicht op een lager organisatieniveau.
  • Levenscycli en gedrag​: website over voortplanting, geslachtsorganen, groei, voorbehoedsmiddelen, et cetera.
  • Voortplanting: practicum met opdrachten over voortplanting.
  • Waarom zijn bijen nuttig?:​ schoolTV-film over het werk van een imker.​
Contactpersoon