Sector
  • Vwo bovenbouw
  • Gymnasium bovenbouw
Vakgebied
  • Biologie
Vakinhoud
  • Voortplanting
Leerplankundig thema
  • Handreiking
  • Schoolexamen

Subdomein E2: Levenscyclus van de cel (vwo)

12-5-2015

​​EINDTERM

De kandidaat kan met behulp van het concept celcyclus ten minste in contexten op het gebied van energie, gezondheid en voedselproductie benoemen op welke wijze reproductie van cellen verloopt en beargumenteren op welke wijze daarbij optredende verstoringen kunnen worden voorkomen of aangepakt.

Mogelijke contexten

Energie
Medewerkers van Wageningen Universiteit proberen in proefopstellingen een algenkweek te realiseren waarmee algen als grondstof voor energieproductie gebruikt kunnen worden.

Gezondheid
Medewerkers van een kankeronderzoekscentrum gebruiken celkweken om de kankerverwekkende eigenschappen van verschillende stoffen vast te stellen.

Voedselproductie
Medewerkers van een laboratorium van een zaadproducent onderzoeken hoe zij de zaadopbrengst van cultuurgewassen kunnen optimaliseren.

​​​Mogelijke uitwerking van de eindterm

De kandidaat kan in contexten bijvoorbeeld:

  • de betekenis van celdeling voor groei, herstel en reproductie benoemen;
  • beschrijven dat de deling gebeurt onder invloed van de buurcellen;
  • beschrijven hoe cellen zich op een gecontroleerde manier delen en hoe zij daarbij verschillende fasen van de celcyclus doorlopen;
  • benoemen in welke fase de gewone celdeling verschilt van de reductiedeling en dat relateren aan de functie van elk type deling;
  • de regulatie van de fasen van de celcyclus beschrijven en aangeven wat in die regulatie verkeerd kan gaan;
  • beschrijven hoe dochtercellen na de deling groeien en zich ontwikkelen;
  • relaties leggen tussen cellen die zich ongecontroleerd gaan delen en het ontstaan van tumoren;
  • uitleggen dat tumoren goedaardig of kwaadaardig kunnen zijn;
  • beargumenteren dat bij ongecontroleerde celdeling fouten in het DNA in stand kunnen blijven;
  • omschrijven hoe normale cellen verouderen en toelichten dat ze ongeveer vijftig keer kunnen delen voor ze afsterven;
  • de rol van telomeren toelichten bij de veroudering van cellen;
  • de rol van weefselkweek bij​​​ voedselproductie en medisch onderzoek herkennen.

​Mogel​​ijke dee​lconcepten

Eencellig, meercellig, geslachtscellen, somatische cel, chromosoom, mitose, reductiedeling (meiose), chromatide, replicatie, spiralisatie, kernspoel, trekdraden, meiose I, meiose II, diploïd, haploïd, telomeren, cytoskelet, profase, metafase, anafase, telofase,​ celcyclus, RNA-interferentie, G0-fase, micro-DNA, telomerase, apoptose.

Relatie met andere subdomeinen

CE
B1 Eiwitsynthese
C1 Zelforganisatie van cellen
F1 Selectie

SE
E1 DNA-replicatie
E3 Reproductie van het organisme​

​​Suggesties voor lesmateriaal en achtergrondinformatie

  • Telomeren: informatief filmpje over telomeren en het gegeven dat ze bij iedere celdeling korter worden, totdat een cel niet meer kan delen.
  • Over apoptose​: Berry, D. (2007). Molecular animation of cell death mediated by the Fas pathway. Science STKE, tr1.
  • Medema, J.P. (2007). Cel(f)moord, dood met voorbedachten rade? Amsterdam: Vossiuspers UvA.
    Over apoptose p. 9-12; over kanker p. 12-15; over proefdiergebruik p. 20-23.
Contactpersoon