Sector
  • Havo bovenbouw
Vakgebied
  • Biologie
Vakinhoud
  • Interactie
Leerplankundig thema
  • Handreiking
  • Schoolexamen

Subdomein D2: Gedrag en interactie (havo)

12-5-2015

​​​EINDTERM

De kandidaat kan met behulp van de concepten gedrag en interactie met (a)biotische factoren ten minste in contexten op het gebied van communicatie, gezondheid en veiligheid verklaren op welke wijze gedrag van organismen en populaties ontstaat en benoemen wat de functie daarvan is.

Mogelijke contexten

Communicatie
Voorlichters gebruiken informatie over supranormale prikkels in het opzetten van een effectieve voorlichtingscampagne.

Gezondheid
Artsen adviseren patiënten met epilepsie over uitwendige signalen om het valgevaar te verminderen.

Veiligheid
Een etholoog adviseert de politie in het omgaan met het gedrag van voetbalvandalen.

Mogelijke uitwerking van de eindterm

De kandidaat kan in contexten bijvoorbeeld:

  • toelichten dat gedrag tot stand komt door interne en externe factoren;
  • verklaren dat gedrag gedeeltelijk erfelijk bepaald is;
  • uitleggen dat gedrag het resultaat is van een dynamische relatie tussen het organisme en zijn omgeving;
  • toelichten dat gedrag meerdere functies heeft;
  • een aantal functies van gedrag noemen, onder andere gekoppeld aan levensfases;
  • uitleggen hoe gedrag evolueert onder invloed van selectiedruk;
  • een eenvoudig gedragsonderzoek uitvoeren;
  • herkennen dat populaties zoals een school vissen of een zwerm vogels, gedrag vertonen dat een meerwaarde heeft ten opzichte van het gedrag van de afzonderlijke organismen.

​​Mogelijke deelconcepten

Prikkel, respons, territoriumgedrag, balts, paringsgedrag, broedzorg, overspronggedrag, gewenning, inprenting, conditionering, imitatie, inzicht, trial and error, sleutelprikkel, supranormale prikkel, ethogram, protocol, adequaat gedrag.

​Relatie met andere subdomeinen

CE
B4 Zelfregulatie van het organisme
B7 Waarneming door het organisme
F2 Soortvorming (Selectie)

SE
D3 Seksualiteit
E3 Voortplanting

Suggesties voor lesmateriaa​​l en achtergrondinformatie

Contactpersoon