Sector
  • Havo bovenbouw
Vakgebied
  • Biologie
Vakinhoud
  • Interactie
Leerplankundig thema
  • Handreiking
  • Schoolexamen

Subdomein D1: Moleculaire interactie (havo)

12-5-2015

​​​EINDTERM

De kandidaat kan met behulp van de concepten genregulatie en interactie met (a)biotische factoren ten minste in contexten op het gebied van gezondheid en voedselproductie benoemen op welke wijze de moleculaire regulatie plaatsvindt.

Mogelijke contexten

Gezondheid
Bij vroegtijdige opsporing van kanker worden door artsen microarrays ingezet. Daarmee is vast te stellen of cellen kankercellen zijn, omdat daar andere eiwitten tot expressie komen dan in gezonde cellen. Mensen die menen hiervoor in aanmerking te komen (bijvoorbeeld vanwege familiaire borstkanker, darmkanker) kunnen een dergelijk onderzoek laten doen.

Voedselproductie 
Plantenveredelaars en analisten bij een veredelingsbedrijf veranderen, met behulp van genetische modificatie, moleculaire processen waardoor bij planten droogteresistentie of zouttolerantie optreedt met het doel ook teelten in de randen van woestijnen en in brakke delta's mogelijk te maken en daardoor het hongerprobleem te lijf te gaan.

Mogelijke uitwerking van de eindterm

De kandidaat kan in contexten bijvoorbeeld:

  • beschrijven wat genexpressie is;
  • beschrijven dat eiwitten die door genexpressie ontstaan verschillende functies kunnen hebben;
  • beschrijven dat genexpressie wordt geregeld door factoren in en buiten de cel;
  • beschrijven hoe regulatie-eiwitten genexpressie beïnvloeden;
  • beschrijven dat door veranderde genen de eiwitproductie en daardoor de genregulatie gestoord kan worden. ​​

Mogelijke deelconc​epten

Epigenetische factoren, genoom, structuurgenen, regulatorgenen, recombinant DNA, proto-oncogenen, tumorsupressorgenen, enzymen, virus.​​

Relatie met a​​ndere subdomeinen

CE
C1 Zelforganisatie van cellen
E4 Erfelijke eigenschap
F1 Selectie (DNA, Mutatie)

SE
B1 Eiwitsynthese

Suggesties voor les​​materiaal en achtergrondinformatie

  • Celdifferentiatie: informatieve website over celdifferentiatie van het Vlaams Instituut voor Biotechnologie.
  • p53 molecuul: een van de belangrijkste aan kanker gerelateerde moleculen is het zogenaamde p53. De PowerPointpresentatie laat zien wat het doet, hoe het kan leiden tot kanker.
  • Alles over DNA: een website met alle mogelijke informatie over DNA.
  • Your Genome: een (Engelstalige) website met veel achtergrondinformatie over DNA, onder andere de ontdekking.
Contactpersoon