Sector
  • Vwo bovenbouw
  • Gymnasium bovenbouw
Vakgebied
  • Biologie
Vakinhoud
  • Instandhouding
Leerplankundig thema
  • Handreiking
  • Schoolexamen

Subdomein C2: Zelforganisatie van het organisme (vwo)

12-5-2015

​​EINDTERM

De kandidaat kan met behulp van het concept levenscyclus ten minste in contexten op het gebied van gezondheid en voedselproductie benoemen op welke wijze de ontwikkeling van organismen verloopt, verklaren op welke wijze verstoringen van de ontwikkeling ontstaan en beargumenteren op welke wijze deze kunnen worden voorkomen of worden aangepakt.

Mogelijke contexten

Voedselproductie
Groentekwekers grijpen in verschillende stadia van de levenscyclus van voedingsgewassen in om een zo hoog mogelijke productie te verkrijgen.

Gezondheid
Onderzoekers hebben onder andere bij mensen die tijdens de hongerwinter van 1944-1945 in de baarmoeder zaten, aangetoond dat er verband is tussen ondervoeding tijdens de embryonale ontwikkeling en de glucosehuishouding op latere leeftijd.

​​Mogelijke uitwerking van de eindterm

De kandidaat kan in contexten bijvoorbeeld:

  • de levenscycli van planten, insecten en zoogdieren in globale termen beschrijven;
  • de fases in de ontwikkeling van zygote tot aan de geboorte van een baby herkennen;
  • de invloed van voeding, gebruik van genotmiddelen en van stress op de prenatale ontwikkeling toelichten;
  • een relatie leggen tussen inwendige en uitwendige factoren en de lichamelijke ontwikkeling van een mens gedurende zijn levensloop;
  • de invloed van (a)biotische factoren op de ontwikkeling van gewassen toelichten.

Moge​​​lijke deelconcepten

Geslachtscellen, bevruchting, zaad, kiem, ei, larve, pop, imago, volledige en onvolledige metamorfose, morula, blastula, amnion, chorion, embryo, foet​​us, placenta, vruchtwater, navelstreng, aangeboren afwijking, erfelijke ziekte, (oorzaken van) kanker, preventie.

​​​​​Relatie met andere subdomeinen

CE
C1 Zelforganisatie van cellen
F1 Selectie

SE
E1 DNA-replicatie
E3 Voortplanting

​Suggesties voor lesmateriaal en achtergrondinformatie​

  • Leven in de klas: lessenserie van het NIBI over plantenteelt.
  • Zorg​: in deze pilotmodule maken de leerlingen een 'encyclopedie' met korte artikelen, die allemaal iets uitleggen over het werk van verloskundigen; hierbij is ook een beoordelingsmodel gevoegd.
  • Onderzoek naar effecten van de hongerwinter: T. Roseboom. e.a. (2006). Het hartinfarct begint in de baarmoeder – lessen uit 10 jaar hongerwinteronderzoek. Amsterdam: AMC.
Contactpersoon