Sector
  • Vwo bovenbouw
  • Havo bovenbouw
  • Gymnasium bovenbouw
Vakgebied
  • Biologie
Vakinhoud
  • Instandhouding
Leerplankundig thema
  • Handreiking
  • Schoolexamen

Domein C: Zelforganisatie

12-5-2015

​Omschrijving van het domein

Biologische eenheden kunnen beschouwd worden als systemen met een organisatie. Biologische eenheden onderscheiden zich van de niet-levende systemen doordat zijzelf het enige product van hun organisatie zijn, dat wil zeggen: er bestaat geen scheiding tussen producent en product. Ze organiseren zichzelf.

Door zelforganisatie kunnen nieuwe structuren 'biologische eenheden van een hogere orde' ontstaan. Op het hogere organisatieniveau zijn nieuwe eigenschappen te zien, die de biologische eenheid van het lagere organisatieniveau niet heeft, de zogenoemde emergente eigenschappen.

Een voorbeeld is de biologische klok bij de mens: sommige klokcellen zijn overdag actief, andere klokcellen juist 's nachts, weer anderen pieken juist 's morgens. De optelsom hiervan heeft een eigenschap die de afzonderlijke cellen niet hebben: de biologische klok kan de daglengte en de tijd van het jaar registreren. Het geheel is dus meer dan de som van de delen. ​

Doelen in dit domein​​

De kandidaat kan in een context:

  • herkennen dat biologische eenheden nieuwe eigenschappen hebben vergeleken met de biologische eenheden van een niveau lager.

Subdomeinen

Domein C kent de volgende subdomeinen die getoetst worden in het centraal examen (CE) of alleen in het schoolexamen (SE).

havovwo
C1 Zelforganisatie van cellen (CE)C1 Zelforganisatie van cellen (CE)
C2 Zelforganisatie van het organisme (SE)C2 Zelforganisatie van het organisme (SE)
​C3 Zelforganisatie van ecosystemen (SE)C3 Zelforganisatie van ecosystemen (CE)