Sector
  • Vwo bovenbouw
  • Havo bovenbouw
  • Gymnasium bovenbouw
Vakgebied
  • Biologie
Leerplankundig thema
  • Handreiking
  • Schoolexamen

Wat kan in het SE

12-5-2015

​​​U kunt een ​scala aan toetsvormen gebruiken

Schoolexamentoetsen zijn niet per definitie schriftelijke (pen-en-papier) toetsen. Ook andere toetsvormen zijn mogelijk en toegestaan, omdat er geen vormvoorschriften meer gelden. Met een scala aan toetsvormen kan de breedte van het vak beter bestreken worden.
Hieronder volgt een korte omschrijving van enkele mogelijkheden. Voor een uitgebreidere omschrijving en tips zie een toetsvorm kiezen.

​1. Practicumtoetsen

Een practicumtoets lijkt veel op een schriftelijke toets, maar om de antwoorden op vragen te geven, moeten de leerlingen praktische handelingen uitvoeren. Bijvoorbeeld een microscopisch preparaat maken en dat in tekeningen vastleggen, een verdunningsreeks maken of diergedrag observeren. De kwaliteit van het uitvoeren van die handelingen is onderdeel van de beoordeling. Vaak wordt er ook naar toepassing van vakkennis gevraagd.

​2. Praktische opdrachten

Er zijn veel verschillende soorten praktische opdrachten (PO). Voorbeelden: een eigen experimenteel onderzoek, een literatuurstudie of het uitvoeren van veldwerk. Kenmerk is meestal dat de leerlingen er over een langere periode aan kunnen werken, een aantal weken of maanden. Praktische opdrachten hebben daardoor ook meestal een grote mate van vrijheid voor de leerlingen. Denk aan onderwerp, aanpak, tijdsbesteding en vormgeving.

3. Pre​​sentaties

Het product van een opdracht voor leerlingen kan een presentatie zijn. Over de kenmerken van een zelfgekozen plant, over een standpuntbepaling ten aanzien van seksualiteit of de uitkomst van een eigen experimenteel onderzoek et cetera.
De presentatie kan de vorm hebben van een poster die toegelicht wordt (bijvoorbeeld op een informatiemarkt), een diapresentatie (met Powerpoint of Prezi) of een filmpje (bijvoorbeeld van het gebruik van spieren bij een bepaalde sport). De beoordeling betreft meestal een combinatie van inhoud (vaktaal, vakkennis e.d.) en vorm (taalgebruik, illustraties, …).

​4. Handelings​delen

Sommige activiteiten zijn moeilijk te beoordelen, maar zijn toch zo belangrijk dat elke leerling ze gedaan moet hebben. Dat kan dan de vorm van een handelingsdeel krijgen. Bijvoorbeeld een bezoek aan een biotechbedrijf of deelname aan Coastwatch. Beoordeling beperkt zich meestal tot 'naar behoren gedaan', waar dan minimumeisen als aanwezigheid of aantal bestede uren aan verbonden zijn.

U k​​unt de inhoud op verschillende manieren invullen

Een schoolexamen is meer dan een toets over een of meer hoofdstukken uit het boek. Aan een examen zijn belangrijke consequenties verbonden. Daarom moeten ze ook van goede kwaliteit zijn. Een manier om daar goed zicht op te krijgen is het gebruik van een toetsmatrijs.
In een toetsmatrijs is aangegeven in welke hoeveelheid de verschillende leerstofonderdelen in de toets vertegenwoordigd (moeten) zijn en welk 'denkgedrag' bij de verschillende opgaven van de leerlingen verwacht wordt. Met een toetsmatrijs kunnen zowel bestaande toetsen geanalyseerd worden als de constructie van nieuwe toetsen gestuurd. Door verschillende toetsmatrijzen voor verschillende schoolexamens te gebruiken, kan bijvoorbeeld het verschil in moeilijkheid tussen toetsen voor de vierde klas en die voor de zesde klas in de gaten gehouden worden.

U kunt op versch​​illende manieren uw PTA vorm en inhoud geven

Een Programma van Toetsing en Afsuiting moet minimaal een beschrijving geven van aantal, inhoud, toetsvorm, gewicht en herkansingsmogelijkheden van de schoolexamenonderdelen. Maar u kunt er ook meer informatie in opnemen, zoals afname/inleverdatum en tijdsduur.
Vaak zijn de vormvoorschriften voor een PTA per school vastgelegd. Maar binnen die randvoorwaarden zijn er meestal nog wel keuzes te maken. Denk aan de aanduiding van de inhoud van de verschillende schoolexamentoetsen. Verwijst u naar hoofdstukken en paragrafen uit het boek of naar de eindtermen zelf? Neemt u die letterlijk over of herschrijft u die in leerlingentaal?

Voor voorbeelden van keuzes die u in dit verband kunt maken zie het PTA.​