Sector
  • Vwo bovenbouw
  • Havo bovenbouw
  • Gymnasium bovenbouw
Vakgebied
  • Biologie
Leerplankundig thema
  • Handreiking
  • Schoolexamen

Afstemming met scheikunde

12-5-2015

​​​​Afstemming met scheikunde betekent eerst dat een aantal namen, formules, grootheden, eenheden en begrippen als vereiste voorkennis in de hoofden van de leerlingen terecht moet komen. Daarnaast is er een groot inhoudelijk raakvlak tussen biologie en scheikunde waar de samenhang tussen beide vakken tot uitdrukking komt. Door slim plannen kan daar wellicht tijdwinst geboekt worden. Ook de bij de verschillende vakken beschreven contextgebieden bieden mogelijkheden voor samenhang en afstemming.​

Ontbrekende voorkennis​

Leerlingen die geen scheikunde volgen, missen mogelijk de kennis die bekend verondersteld wordt bij het vak biologie in de tweede fase. De docent kan leerlingen de benodigde kennis aanreiken.

Namen en fo​rmules

Grootheden en eenheden

  • ammoniak
  • calcium
  • ijzer
  • kalium
  • koolstofdioxide
  • magnesium
  • natriumchloride
  • stikstof
  • water
  • concentratie (mol/L of g/L)
  • massapercentage
  • volumepercentage
  • ppm


Begrippen

​havovwo
Atoom, molecuul, ionAtoom, molecuul, ion, proton
 Atoommassa
Molecuulformule, structuurformuleMolecuulformule, structuurformule
 Reagentia
Reactievergelijking, evenwichtsreacties, katalysatorReactievergelijking, evenwichtsreacties, katalysator
Water- of vetoplosbaarWater- of vetoplosbaar (hydrofiel, hydrofoob), verzadiging
Zuren en basen, pH, indicatorenZuren en basen, pH, indicatoren
 Reductor en oxidator
Aminozuren, eiwittenAminozuren, eiwitten, peptidebinding
Vetten, glycerol, (on)verzadigde vetzurenVetten, glycerol, (on)verzadigde vetzuren
Koolhydraten: mono-, di- en polysacharidenKoolhydraten: mono-, di- en polysachariden
 Waterstof- en zwavelbruggen
Methaan, alcohol (ethanol)Methaan, alcohol (ethanol)


Raakvlak

Verder is er een groot inhoudelijk raakvlak tussen biologie en scheikunde. Hier is dus wellicht winst te behalen in de lespraktijk. Op het vwo gaat de samenhang dieper, omdat de insteek van biologie op het vwo meer moleculair gericht is dan op havo.
De belangrijkste gemeenschappelijke onderwerpen op een rij:

havovwo
Bouw DNABouw DNA
 DNA-transcriptie
Klassieke biotechnologieKlassieke biotechnologie
Moderne biotechnologieModerne biotechnologie
 Redox-principe (fotosynthese, chemotrofie)
 Energie
Energieomzetting (ATP)           kringloop van energie
           vormen van energie
 ­          overgangen van energie
 ­          chemische energieomzetting (verbranding, otosynthese)
 Kringlopen van elementenKringlopen van elementen
 VerteringsenzymenSleutelslotprincipe (receptoren op membranen, enzymen)

Terugkoppeling (reactieproducten beïnvloeden de reactie)
 Reacties, verbranding en fotosyntheseReacties, met katalyse (enzymen)
 Medicijnenontwerp
 ­           bio-informatica

­           antistoffen

Eigenschappen
 ­           eiwitten
 ­           vetten
 Bouw celmembraan
Diffusie, osmoseDiffusie, osmose
Zuren, basen, pHZuren, basen, buffers
 Stofwisselingsziekten

Contextgebieden​

Contextgebieden waarin biologie en scheikunde overlap hebben, zijn Gezondheid, Voeding, Voedselproductie en Duurzaamheid.

Suggesties​

De voor de examenpilot ontwikkelde scheikunde-modules Antibiotica, Afweer (havo) Intelligente wasmiddelen en Biochemie (vwo) zijn voorbeelden van de manier waarop biologie en scheikunde in een context in samenhang aan de orde kunnen komen.

De reizende DNA-labs​ zijn heel geschikt voor een combinatie van biologie en scheikunde.